Oudewater

Geschiedenis
Hoe en wanneer Oudewater is ontstaan weet niemand. De plek is natuurlijk wel bekend n.l. daar waar het riviertje de Linschoten in de (Hollandse) IJssel uitmondde. Het ‘niet weten’ geldt ook voor de betekenis van de naam ‘Oudewater’. De meest gedachte uitleg is dat de naam wat te maken heeft met ‘oude (uiter-) waarden’.
Is van de meeste stadjes wel bekend wanneer ze ‘stad’ werden, ook dat is van Oudewater onbekend. Gelukkig is wel te vinden dat het stadje in 1265 stadsrechten heeft en ook de schenker van de rechten is bekend t.w. Hendrik van Vianden, 38^e bisschop van Utrecht. Oudewater was (en is eigenlijk nog steeds) een grensvesting.

Tot 1280 behoorde het aan Het Sticht (Utrecht) om daar op 1 september 1970 weer toe te gaan behoren. De provinciale grens tussen Utrecht en Zuid-Holland werd toen herzien onder toevoeging van de Utrechtse gemeente Hoenkoop aan Oudewater. Eerder al was het superkleine Oudewater van 144 Ha met 80 Ha uitgebreid door toevoeging van de polder Klein Hekendorp van de voormalige gemeente Hekendorp en een piepklein stukje van de gemeente Papekop. Door de Hoenkoopse toevoeging en de opheffing – per 1 januari 1989 - van de gemeenten Driebruggen (waarvan de kernen Hekendorp en Papekop naar Oudewater gingen) en delen van de gemeente Snelrewaard en Willeskop is Oudewater nu ruim 4000 Ha groot en heeft 9700 inwoners.

Belangrijke gebeurtenissen
In de geschiedenis springen er 2 jaartallen uit. 1572 en 1575. Op 19 juli 1572 neemt Oudewater met 11 andere roemruchte steden deel aan de z.g. Eerste Vrije Statenvergadering in Dordrecht. Daar is de basis gelegd voor de Staat der Nederlanden zoals wij die nu kennen onder leiding van het Huis van Oranje. De toenmalige koning, Philips de Tweede, werd niet langer als zodanig erkend.
Door die deelneming is Oudewater op 7 augustus 1575 door de Spanjaarden ingenomen en zijn vele honderden burgers omgekomen. De stad zelf werd grotendeels door brand verwoest. (In het stadhuis hangt een schilderij uit 1650 dat als een film in één plaatje die gebeurtenissen in beeld brengt).

Een ander memorabel feit is het uitbranden van het stadhuis in de nacht van 21 op 22 augustus 1968. Veel archiefmateriaal ging verloren maar gelukkig maakte het ongeschonden bestek uit 1588 een herbouw naar het oorspronkelijk ontwerp mogelijk.

Het bekijken waard
Grote trekpleister is na de Tweede Wereldoorlog de Heksenwaag geworden. Voortbordurend op een recht dat Karel de Grote aan Oudewater zou hebben verleend kan men op de authentieke weegschalen gewogen worden om een certificaat te krijgen dat men een gewicht heeft dat ‘wel accorderende is met de natuurlijcke proportiën des Lichaems’ en dat men derhalve te zwaar is om als heks op een bezemsteel door de lucht te zweven.

Het bekijken waard is ook het sinds 2001 bestaande touwmuseum, een herinnering aan de bloeiende touwindustrie die al eeuwen in Oudewater bestaat. Nog altijd bestaat Touwfabriek G. van der Lee, gesticht in 1545. Hoogstwaarschijnlijk hebben de inwoners van Oudewater hun gezamenlijke bijnaam ‘geelbuiken’ aan die industrie te danken.
Verder zijn er het stadhuis, de Grote of Sint Michaëlskerk – gebouwd omstreeks 1300 – met een unieke toren met een zadeldak met afgeplatte zijkanten, de z.g wolfseinden, die van buiten en van binnen het bekijken waard zijn. Op het stadhuis zit een ooievaarsnest dat tijden van bloei en leegte kende. De laatste jaren zit wordt het weer regelmatig bezet.
De binnenstad is een beschermd stadsgezicht. Er zijn in Oudewater 141 rijksmonumenten en 128 gemeentelijke.
Beroemd is Oudewater ook om zijn Markt waar van het vroege voorjaar tot het late najaar vele passanten een plekje op de terrassen zoeken voor laving van hun honger of dorst.

Om en rond het stadje
Fietsen rondom Oudewater is een plezierige bezigheid. Er zijn volop routes met bezienswaardigheden als is het maar om in Hekendorp naar de op een paal staande Vrouwe Justitia te kijken of de boerderij te bewonderen waar Prinses Wilhelmina van Pruisen in 1789 een paar uur gevangen gezeten heeft.
Papekop, Willeskop en Snelrewaard hebben soms mooie boerderijen die een lust voor het oog zijn.
Kortom Oudewater is een parel in de rij van Hollandse steden.

Piet Knol

(terug naar overzicht werkgebied)